نشریه علوم زمین خوارزمی

نشریه علوم زمین خوارزمی

روابط رخساره ای و سبک جای‌گزینی توده های ماگمایی شمال قزوین، البرز باختری

نویسندگان
عباس آسیابانها
بتول نعمتی
دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، دانشکدۀ علوم پایه، گروه زمین‌شناسی،
10.29252/gnf.5.1.99
چکیده
منطقه لات-بلوکان واقع در شمال قزوین و پهنه البرز باختری دارای توده‌های نفوذی و خروجی متعدّدی به سن ائوسن است و به سه رخساره عمده شامل نهشته­های ولکانی­کلاستیک (مشتمل بر توف، لاپیلی توف، آگلومرا، ماسه سنگ و شیل توفی و نیز بین لایه­های کربناته)، روانه­های گدازه تراکی آندزیتی و توده­های نفوذی نیمه‌عمیق (مشتمل بر توده­های دیوریتی، گنبدهای داسیتی و دسته دایک‌های موازی) تقسیم می­شوند. وجود ساخت‌های رسوبی بارز نظیر لایه‌بندی و دانه‌بندی تدریجی همراه با آثار میکروفونایی زمان ائوسن میانی در رسوبات توفی حکایت از رسوب‌گذاری آن‌ها در یک حوضه دریایی کم‌عمق تا عمیق دارد که گاه با فوران‌های انفجاری زیرآبی قطع می­شده است. از دیگر سو روانه­های گدازه‌های روی آن‌ها به‌دلیل داشتن درزه­های منشوری و افق‌های خاک بین گدازه، حاصل فوران‌های غیرانفجاری­تر در محیط خشکی هستند که از طریق شکاف‌ها (دسته دایک‌های موازی) به سطح زمین رسیده­اند. بالاخره رخساره­های نفوذی منطقه شامل گنبدهای داسیتی و توده­های میکرودیوریتی، آخرین مرحله از رویدادهای ماگمایی منطقه هستند که نفوذ آن‌ها متأثر از ساختارهای تکتونیکی منطقه بوده است. بررسی روند غالب NW-SE در منطقه تمرکز دسته دایک‌های موازی، نشان از وجود یک منطقه کششی موضعی (s3) با راستای شمال خاوری- جنوب باختری دارد که با فعالیت آن در زمان‌های مختلف دسته دایک‌های موازی با روند شمال باختری-جنوب خاوری متناسب با روند فشارشی (s1) در راستای NW-SE جای‌گزین شده­اند. علاوه بر این، خمیدگی گسل امتدادلغز لات و نیز گسل‌های امتدادلغز چپ‌گرد NE-SW که در ایجاد این سیستم کششی موضعی تأثیر داشته­اند، زمینۀ جای‌گیری تودۀ میکرودیوریتی و گنبد داسیتی لات را نیز فراهم کرده­اند. از دیگر سو، گنبد داسیتی بلوکان در قسمت جنوبی منطقه، در فضای کششی دیگری مابین قسمت دوشاخه گسل مورب لغز معکوس تزریق شده است. از این رو می­توان چنین نتیجه گرفت که سبک جای‌گیری دسته دایک‌ها از طریق جای‌گیری با زور و سبک جای‌گیری توده­های میکرودیوریتی و داسیتی به‌صورت بالون شدگی و جای‌گیری انفعالی بوده است.


کلیدواژه‌ها
دسته دایک موازی
گنبد داسیتی
جای‌گزینی توده نفوذی
منطقه لات- بلوکان
البرز باختری
ائوسن

عنوان مقاله English

Facies Relations and Emplacement Styles of Magmatic Bodies in N-Qazvin, Western Alborz

نویسندگان English

Abbas Asiabanha
Batool Nemati
Imam Khomeini International University
چکیده English

Lat-Blukan district situated on N-Qazvin and western Alborz zone contains various extrusive and intrusive bodies with Eocene age. They are divided into three main facies that are volcaniclastic deposits (including tuff, lapilli tuff, agglomerate, tuffaceous sandstone and shale and also the carbonate intercalations), the trachyandesitic lava flows and subvolcanic bodies (including dioritic bodies, dacitic domes and parallel dyke swarms). Because of many sedimentary structures, such as layering and graded bedding together with middle Eocene microfauna in the tuffaceous deposits, a shallow-depth sedimentary basin interrupted by the explosive volcanic eruptions is concluded. On the other hand, the overlying lava flows were formed by the subaerial effusive eruptions through vertical fractures (i.e., feeder dykes) that is verified by the columnar jointing and soil horizons under many lava flows. Finally, the intrusive facies, including the dacitic domes and dioritic bodies are the latest stage of the magmatic cycle in the region that their intrusions were controlled by the geologic structures. The main NW-SE trend of the parallel dyke swarms provide a NE-SW local extensional environment controlled the intrusion of dyke swarms (s3) with prominent NW-SE trend parallel to s1. Moreover, it seems that the microdiorite intrusion and dacitic dome in Lat area were emplaced in the local tensional curved spaces of the Lat strike-slip fault and also the NE-SW sinistral strike-slip faults. On the other hand, the dacitic dome of the Bolukan area was likely intruded in the tensional spaces of two reverse strike-slip faults. Thus, it seems that the dyke swarms had been emplaced forcefully; whereas the microdiorite bodies and dacitic domes were intruded by the ballooning and passive mechanism.

کلیدواژه‌ها English

Parallel Dyke swarm
Dacitic domes
Intrusion emplacement
Lat-Bolukan district
Western Alborz
Eocene
1. Vigneresse J.-L., "Crustal regime of deformation and ascent of granitic magma", Tectonophysics, 249 (1995) 187-202.## 2. Best M.G., "Igneous Petrology", Blackwell Publishing (2003). ## 3. Geshi N., "Structural development of dike swarms controlled by the change of magma supply rate: The cone sheets and parallel dike swarms of the Miocene Otoge igneous complex, Central Japan", J. Volcanol. Geotherm. Res., 141(3-4) (2005) 267-281. ## 4. Asiabanha A., Foden J., "Post-collisional transition from an extensional volcano-sedimentary basin to a continental arc in the Alborz Ranges, N-Iran", Lithos, 148 (2012) 98-111. ## 5. Bahar Firouzi Kh., Shafei A., Azhdari A., Karimi H.R., "Geological Map of Javaherdeh (1: 100,000)", Geological Survey Of Iran, (2002). ## 6. طاهرخانی ب.، نظری ح.، پورکرمانی م.، آرین م.، ویژگیهای هندسی و سازوکار جوان گسل شمال قزوین: بر پایه بررسیهای ریخت زمین ساختی، نشریه علوم زمین، شماره 95 (1394) 29-38. ## 7. Asiabanha, A., Ghasemi, H. and Meshkin, M. "Paleogene continental-arc type volcanism in North Qazvin, North Iran: facies analysis and geochemistry", Neues Jahrbuch für Mineralogie Abhandlungen, 186 (2009) 201-214. ## 8. قاسمی ح.، تیموری س.، آسیابانها ع.، "ژئوشیمی، جایگاه زمین‌ساختی و پتروژنز سنگ‌های آتشفشانی جیرنده، شمال غرب قزوین"، فصلنامۀ زمین‌شناسی ایران، سال ششم، شمارۀ بیست و دوم ( 1391) 17- 33. ## 9. نعمتی ب.، آسیابانها ع.، "روابط آتشفشانی-پلوتونیسم در منطقۀ لات-بلوکان، شمال قزوین (البرز غربی): ‌‌تحلیل پتروژنتیکی و مدل‌سازی ژئوشیمیایی"، پترولوژی، شمارۀ 32، (1396) 67-88. ## 10. حسینی طالقانی ج.، "بررسی پترولوژیکی توده‌های نفوذی شمال و شرق قزوین و پتانسیل‌های اقتصادی منطقه"، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، (1375) 189. ## 11. حیدری م.، "پترولوژی، ژئوشیمی و تحلیل ساختاری توده‌های نفوذی شکرناب و گنبد ریوداسیتی شمال وندر"، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید تهران (1383) 147. ## 12. مشکین م.، "مطالعه رخساره‌ها و پتروژنز سنگ‌های آتشفشانی منطقه زرشک سلطان قیس-شمال قزوین"، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی شاهرود (1386) 166. ## 13. آقانباتی ع.، "زمین‌شناسی ایران"، انتشارات سازمان زمین شناسی ایران (1383) 586. ## 14. Rezaeian M., Carter A., Hovius N., Allen M. B., "Cenozoic exhumation history of the Alborz Mountains, Iran: New constraints from low-temperature chronometry", Tectonics, 31 (2012)TC2004. ## 15. درویش‌زاده ع.، "زمینشناسی ایران"، انتشارات ندا (1370). ## 16. Asiabanha A., Foden J., "Post-collisional transition from an extensional volcano-sedimentary basin to a continental arc in the Alborz Ranges, N-Iran", Lithos, 148 (2012) 98-111. ## 17. Asiabanha A., Ghasemi H., Meshkin M., "Paleogene continental-arc type volcanism in North Qazvin, North Iran: facies analysis and geochemistry", Neues Jahrbuch für Mineralogie Abhandlungen, 186 (2009) 201-214. ## 18. Annells R.N., Arthurton R. S., Bazely R. A., Davis R. G., "Explanatory text of the Qazvin and Rasht quadrangles map (1:250000)", Geological Survey of Iran, (1975). ## 19. آسیابانها ع، "زمین‌شناسی و پتروژنز رخساره‌های آتشفشانی منطقه یوزچای باشی (غرب قزوین)"، رسالۀ دکتری، دانشگاه تربیت مدرس (1380). ## 20. Castro A., Aghazadeh M., Badrzadeh Z., Chichorro M., "Late Eocene-Oligocene post-collisional monzonitic intrusions from the Alborz magmatic belt, NW Iran. An example of monzonite magma generation from a metasomatized mantle source", Lithos, 180-181 (2013) 109-127. ## 21. Ballato P., Uba C. E., Landgraf A., Strecker M., Sudo M., Stockli D. F., Friedrich A., Tabatabaei S.H., Arabia-Eurasia continental collision: insights from late Tertiary foreland-basin evolution in the Alborz Mountains, northern Iran", Geological Society of America Bulletin, 123 (2011) 106-131. ## 22. حکیمی آسیابر س.، پورکرمانی م.، شهریاری س.، قربانی م.، قاسمی م.، "تقسیمات تکتونیکی البرز غربی"، مجله علوم پایه دانشگاه آزاد اسلامی، شمارۀ 81 (1390) 113-124. ## 23. . Fleuty M. J., "The description of folds", Proceeding of the Geologists Association, 75 (1964) 461. 24. Hakimi Asiabar S., Bagheriyan S., "Exhumation of the Deylaman fault trend and its effects on the deformation style of the western Alborz belt in Iran Int J Earth Sci (Geol Rundsch), (2017) DOI. 25. Dedual E., "Zur Geologie des Mittleren und Unteren Karaj-Tales, Zentral Elburz (Iran)", Geology Institute, ETH Zürich University, 76 (1967) (in German). ## 26. Stöcklin J., Eftekhar-Nezhad J., "Explanatory text of the Zanjan quadrangle map (1:250000)", Geological Survey of Iran, (1969) 61. ## 27. Wilshire H. G., "Alteration of olivine and orthopyroxene in basic lavas and shallow intrusions". The American Mineralogist, 43 (1958) 120-147. ## 28. بربریان م.، قرشی م.، ارژنگ روش ب.، "پژوهش و بررسی نوزمین‌ساخت، لرزه زمین‌ساخت و خطر زمین‌لرزه، گسلش در ناحیه قزوین بزرگ و پیرامون"، سازمان زمین‌شناسی کشور، گزارش شمارۀ ۶١، (1371) ١٨٨.## 29. تیموری س.، قاسمی ح.، آسیابانها ع.، نقش آلایش پوسته‌ای و جدایش بلوری در پیدایش سنگ‌های آتشفشانی ائوسن منطقه جیرنده شمال باختری قزوین( پترولوژی، شمارۀ 33 (1397) 71-90. ## 30. Patterson S. R. and Fowler T. K. JR., "Re-examining pluton emplacement processes", Journal of Structural Geology, 15- 2 (1993) 191-206. ## 31. Titus S. J., Fossen H., Pedersen R. B., Vigneresse J. L., Tikoff B., "Pull-apart formation and strike-slip partitioning in an obliquely divergent setting, Leka Ophiolite, Norway", Tectonophysics, 354 (2002) 101-119. ## 
نشریه علوم زمین خوارزمی
دوره 5، شماره 1 - شماره پیاپی 9
اردیبهشت 1398
صفحه 99-118